مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
268
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
نكته : درباره احكام اعتقادى و اصول عقايد ، همچون شناخت خداوند ، صفات او و شناخت پيامبران ، تمامى علماى اصول معتقد به انفتاح هستند ؛ ازاينرو ، بحث اصولى انسداد و انفتاح باب علم فقط در احكام شرعى فرعى مطرح است . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 186 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 88 . انفتاح باب اجتهاد جواز اجتهاد كردن براى استنباط احكام شرعى انفتاح باب اجتهاد ، به معناى جواز به كارگيرى اجتهاد براى دستيابى به احكام شرعى است . بنا بر ديدگاه انفتاح باب اجتهاد ، مجتهد مىتواند حكم هر مسئله را از راه اجتهاد ، بر اساس ادله معتبر استنباط نمايد و اين حكم ، بر او و مقلدان وى حجت است . اما كسانى ( بيشتر اهل سنت و اخبارىهاى از اماميه ) كه معتقد به انسداد باب اجتهاد هستند ، چنين عملى را جايز نمىدانند . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 149 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 599 . جناتى ، محمد ابراهيم ، ادوار اجتهاد ، ص ( 214 - 213 ) . انفتاح باب ظن خاص ر . ك : انفتاح باب علمى انفتاح باب علم باز بودن راههاى قطعى علم به احكام شرعى انفتاح باب علم ، مقابل انفتاح باب علمى و به معناى باز بودن راههاى قطعى دستيابى به احكام شرعى واقعى مىباشد . برخى از اصوليون ، باب علم به احكام شرعى را در زمان غيبت كاملا « مسدود مىدانند ، ولى بيشتر آنان اين باب را نسبت به بيشتر احكام مسدود و نسبت به تعداد كمى از آنها مفتوح مىدانند . نيز ر . ك : انسداد ؛ انسداد باب علم . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 40 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 88 . انفتاح باب علم و علمى ر . ك : انفتاح باب علم انفتاح باب علمى باز بودن راههاى ظنّى معتبر نسبت به احكام شرعى انفتاح باب علم ، مقابل انفتاح باب علم و به معناى باز بودن راههاى ظنى معتبر ( راههاى ظنى خاصى كه دليل قطعى بر حجيت آنها اقامه شده است ) به روى مكلفان براى دستيابى به احكام شرعى در عصر غيبت است . براى مثال ، از راه تمسك به خبر واحد ثقه و ظهور كلام ، مىتوان به حكم شرعى دست يافت . نيز ر . ك : انسداد باب علمى . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص ( 172 - 171 ) . انفتاح حكمى باز بودن راههاى ظنّى معتبر نسبت به احكام شرعى انفتاح حكمى ، به معناى باز بودن باب علمى يا راههاى ظنى معتبر ( ظن خاص ) براى دستيابى به احكام شرعى مىباشد ، هرچند كه راه علم به آنها بسته باشد . مشهور اصولىها معتقدند نسبت به بيشتر احكام شرعى ، باب علم بسته است ، ولى باب علمى ، يعنى ظن خاص ، باز است و مىتوان بيشتر احكام را از اين راه به دست آورد ؛ و به همين دليل ، به بحث از حجيت ظن مطلق نياز نيست . نكته : باز بودن باب علم و علمى نسبت به احكام شرع را « انفتاح حقيقى » مىگويند . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 88 و 89 . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 171 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 187 . انفتاحى قائل به عدم انسداد باب علم و علمى به احكام شرعى در عصر غيبت انفتاحى ، مقابل انسدادى است و به كسى گفته مىشود كه باب علم ( قطع و يقين ) و علمى ( دليل ظنى معتبر ) را باز مىداند . به بيان ديگر ، انفتاحى كسى است كه دستكم باب علمى را باز مىداند ، چه باب علم را باز بداند و چه نداند . بنابراين ، به كسى كه هم باب علم و هم علمى را باز مىداند ، « انفتاحى حقيقى » و به كسى كه باب علم را بسته و باب علمى را باز مىداند ، « انفتاحى حكمى » مىگويند . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 171 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 188 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص ( 90 - 88 ) . انقلاب علم اجمالى ر . ك : انحلال علم اجمالى